 Erdigunean,
eliza eta jauregia zeuden, eta bazegoen hainbat
etxe mota, gizarte mailaren arabera. Ilustrazioren
(XVIII. mendea) eragina zela medio, langileen
erosotasuna lortu nahi zen, ekoizpenaren mesederako.
Langileen eta teknikari espezializatuen artean,
50 baino gehiago ziren, eta ustiatzeko eta
mantentzeko gastuak oso handiak ziren; hala
ere, arma olak urtean 3.600 bonba ere egin
zituen.
 Orbaitzetako
arma ola Eugikoak inguruko basoak agortu zituenean
sortu zen. Beste toki bat bilatu zuten orduan,
modu iraungarrian etengabeko ekoizpena ziurtatzeko
modukoa, errege armadako artilleriaren beharrak
asetzearren.
Aspalditik ustiatzen ziren burdina meatokiak,
hurbileko erreketan zegoen ur ugaria, eta
zura (Aezkoako mendia laga zioten, Koroak
bete ez zuen hitzarmen baten bidez) zirela
kausa, Karlos III.ak arma ola egun dakigun
tokian jartzea erabaki zuen. Jasota dago,
lehenago burdinola izan zela Txangoan, arma
olaren hondakinak dauden lekutik iparraldera;
izan ere, tokiaren izenak jarduera hori bera
aipatzen du: Olazar.
Ia XIX. mendeko gerra nagusi guztiek eragin
handia izan zuten bai arma olan bai ibarreko
herrietan: Konbentzio gerrak, karlistaldiek...
Behin betiko itxi zutenetik, 1873an, arma
ola hondatu egin da gutxika gutxika. Hala
eta guztiz ere, oraindik ere atal batzuk ikus
daitezke: labeak, Legartza ibaiaren kanalizazioa,
eliza, jauregia, eta abar.
Bada, egun, zaharberritzeko proiektua, arma
olari haren garrantziarekin bat datorren itxura
emate aldera. |
