 |
|
|
Iratiko
Oihana |
 |
|
 Naturaren
eta ekologiaren aldetik balio handia du, eta
Europako pagadi/izeidi handienetakotzat jo
dute. Paisaian etengabe atzematen dira aldaketak,
bata bestearen atzetik: hostoen leherketa
berdea, udaberrian... |
|
|
|
|
|
|
Otsagabiako
dantzak |
|
|
 Otsagabiako
dantzak belaunaldiz belaunaldi gorde dira.
Errituzko ziklo horretan lau makil dantza
iradokitzaile eta adierazkor daude, bai eta
zapi dantza eta jota.
Zortzi dantzariek, Bobo pertsonaia... |
|
|
|
|
|
|
|
|
Artzainak
eta trashumantzia |
|
|
 Zaraitzun,
Erronkarin bezala, transhumantzia nagusi izan
zen. Negua izan baino lehen, artzainek rasa
arrazako artaldeak Erriberako Bardeetara eramaten
zituzten... |
|
|
|
|
|
|
Landako
Santa Maria |
|
|
 Nabaskozen
dago. XII. mendeko erromaniko landatarraren
adibide eder ederra da, harrizkoa. Jakako
erromanikoaren eragina du... |
|
|
|
|
|
|
| |
|
Iratiko
Oihana |
|
|
|
Lurralde
zabala da (17.195 Ha), eta % 75 basoa da.
Mendiek inguraturiko arro batean dago. Inguruan
honako ibarrak ditu: Aezkoa eta Zaraitzu (Nafarroa
Garaia), Garazi (Nafarroa Beherea) eta Larraine
(Zuberoa). Antzinatetik ustiatu izan da, abeltzaintzarekin,
basoa aprobetxatuta edo ehizarako.
Naturaren eta ekologiaren aldetik balio handia
du, eta Europako pagadi/izeidi handienetakotzat
jo dute. Naturaz gozatzeko, oso erakargarria
da urte osoan zehar. Basoaren kalitatearekin
bat, Iratiko animaliak askotarikoak eta erakargarriak
dira: orkatza, oreina, basurdea, lepahoria,
igel piriniarra, okil beltza. Paisaian etengabe
atzematen dira aldaketak, bata bestearen atzetik:
hostoen leherketa berdea, udaberrian; abereak
larrean, udan; udazkeneko koloreaniztasuna;
neguko isiltasuna, elurrak zuriz estalita,
batzuetan.
Hainbat ibilaldi zein zeharkaldi egin daitezke
oinez edo mendi bizikletaz, eta, halaber,
mendietara igo daiteke, edo neguko jarduerak
egin daitezke elur gainean (elur erraketak;
iraupen eskia, balizatuta, Abodin;...). Horri
esker, urte osoan zehar goza daiteke inguru
horren kalitateaz. Irabiako urtegia, basoaren
bihotzean, lekuaren edertasuna areagotzen
du.
Horrez gain, badira 16 bidezidor balizatu.
Arduraz aukeratu dira bidezidorrok, eta haietan
barrena paseatzea da erarik onena gordetzen
dituzten sekretuak aurkitzeko. Oro har, adin
guztietakoentzat dira.
Zaraitzu abiapuntu harturik, Otsagabiatik
iristen da Iratira; Aezkoatik abiatuta, Orbaizetatik
iristen da.
Otsagabiako eta Orreagako informazio eta turismo
bulegoek (urte osoan) zein Garraldako bulegoak
(goi denboraldian) zalantzak argitzen lagunduko
dizute.
Gainera, goi denboraldian, Irati barruan —Arrazolan
eta Elurretako Andre Marian— badaude
argibideetarako puntuak.
Basoko hainbat arlo babestuta dago, eta, haien
artean, badira natura babesteko zenbait figura:
hegaztiak babesteko naturgune bereziak, erreserba
naturalak eta integralak, eta Europar Batasunaren
ekologia intereseko leku bat ezartzen ari
da.
Iratin, baliabide eta jarduera guztiak harmonizatzeko
eta arrazionalizatzeko plan bat dago: turismoa,
ehiza, abeltzaintza, basogintza. |
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
Otsagabiako
dantzak |
|
|
|
Otsagabiako
dantzak belaunaldiz belaunaldi gorde dira.
Errituzko ziklo horretan lau makil dantza
iradokitzaile eta adierazkor daude, bai eta
zapi dantza eta jota.
Zortzi dantzariek, Bobo pertsonaia
mozorroduna buru, urtero, irailaren 8an, sinbolismoz
beteriko erritua gauzatzen dute Muskildako
Ama Birjinaren ermitaren aurrean.
Hauek dira dantzak: lau makil dantza,
Enperadorea, Katxutxa, Dantza
eta Modorro izenak dituztenak; zapiekin
egiten den dantza bat, Zapi dantza,
eta Jota. Horrez gain, Kalejira
dute, joan etorrietarako. Errituzko dantza
horiek antzina antzinatik gorde dira, eta
denboran zehar iraun dute.
Zortzi dantzariek eta Bobok Muskildan dantza
egin zutela aipatzen duen lehen dokumentua
1.695ekoa da. Egun, Nafarroako folkloreko
dantza garrantzitsuenetakoa dela jotzen da. |
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
Artzainak
eta trashumantzia |
|
|
|
| Zaraitzun,
Erronkarin bezala, transhumantzia nagusi izan
zen. Negua izan baino lehen, artzainek rasa
arrazako artaldeak Erriberako Bardeetara eramaten
zituzten, zortzi mende baino gehiagoko ohitura
betetzeko. Ia 80 kilometroko bidaia horiek,
oinez, beti leku beretik egiten ziren: Zaraitzuarren
altxonbidea. Hona hemen ibilbidea: Erremendia
Adoain Oibar Galipentzu Murillo el Fruto Aurre
aurrean artaldearen jabea zihoan, eta ondotik
artzainburua, artzain gazteak, eta haur mordoxka,
artzain mutilak, laguntzeko eta ikasteko.
|
|
|
|
|
| |
|
|
| |
|
Landako
Santa Maria |
|
|
|
| Nabaskozen
dago. XII. mendeko erromaniko landatarraren
adibide eder ederra da, harrizkoa. Jakako
erromanikoaren eragina du, eta, ibaiertzaren
eta makaldiaren ondoan bakarrik dagoenez,
haren edertasuna areagotu egiten da. Hirutan
banaturiko eta burualde erdizirkularreko nabe
bakar bat du. Erdialdean du dorrea; karratua
da, eta erdi puntuko leiho bikiak ditu. Multzoak,
kanpoaldean, harmonia soileko eitea du. |
|
|
|
|
|
|
|
 |
|
